Overdiepse Uiterwaarden
De consequentie voor de pachtpraktijk
Dit overzicht bevestigt het fundamentele probleem dat in de vorige analyses al naar voren is gekomen, maar nu met concrete data:
De buitendijkse uiterwaarden bij Waalwijk (Capelsche) en Waspik (Overdiepse) staan meerdere keren per jaar onder water, met name in de herfst en winter. Dat betekent:
- Landbouwkundig gebruik is seizoensgebonden beperkt — dit staat ook in het RVB-pachtcontract (beweiden alleen van 1 maart t/m 31 oktober toegestaan).
- Vervuiling door Maaswater — bij elke overstroming spoelt er slib en vervuiling aan (bevestigd door boer Fleerakkers in 2021: "er kan allerlei troep meedrijven").
- Weidevogelbescherming wordt extra kwetsbaar: na het terugtreden van het water in het vroege voorjaar zijn de uiterwaarden ideale broedlocaties voor weidevogels, terwijl pachters dan juist willen beginnen met bewerkingen.
- Rijkswaterstaat bevestigt zelf in de reactienota op zienswijzen bij het Projectbesluit Capelsche uiterwaard: "Niet alle gebruikers van de uiterwaarden zijn actief" betrokken bij de planvorming — een erkenning dat grondgebruikers en natuurdoelen niet automatisch op één lijn zitten. Brabant
Prima, zoek diep op internet en bijvoorbeeld bij rijkswaterstaat of Brabatse waaterschap wanneer in de afgelopen jaren deze Overdiepse en Capelsche uiterwaarden in de winter of andere periodes van het jaar als overloop gebied ruimte voor het water overstroomd zijn door de Bergsche maas?
Nu heb ik een volledig beeld van alle bekende hoogwatergebeurtenissen. Hier is de gedetailleerde tijdlijn.
Overstromingshistorie Overdiepse en Capelsche uiterwaarden — Bergsche Maas
Hoe het systeem werkt: twee niveaus van overstroming
Er is een belangrijk onderscheid tussen twee situaties:
Niveau 1 — Reguliere uiterwaardinundatie (frequent, meerdere keren per jaar): De Bergsche Maas speelt een belangrijke rol bij de berging en afvoer bij hoogwater. De brede uiterwaarden kunnen grote hoeveelheden water tussen de dijken opvangen. De buitendijkse uiterwaarden langs de Bergsche Maas bij Waalwijk en Waspik lopen bij dit niveau regelmatig onder — dit is normaal rivierbeheer.
Niveau 2 — Overloopgebied Overdiepse Polder (berekend: gemiddeld eens per 25 jaar): De dijk aan de Bergsche Maas is verlaagd, waardoor er bij hoogwater rivierwater door de Overdiepse Polder kan stromen. Dat zal gemiddeld eens in de 25 jaar gebeuren. Langs het Oude Maasje is een nieuwe dijk aangelegd. Acht agrarische bedrijven die in de polder bleven, staan nu op terpen. Effect: waterstanddaling bij hoogwater van 27 cm.
Chronologische tijdlijn van bekende hoogwatergebeurtenissen
🔴 Juli 2021 — Extreme zomervloed (bijna-overstroming Overdiepse Polder)
Dit was de meest ingrijpende recente hoogwatergebeurtenis voor het gebied. Het was uitzonderlijk omdat het een zomervloed betrof.
Dagenlang spande het er om of de polder door het hoge water zou overstromen. Het heeft niet veel gescheeld, volgens Waterschap Brabantse Delta. "Het is een kwestie van centimeters geweest", zegt dijkgraaf Kees Jan de Vet. "Bij een peil van 2,50 meter zou het water in het gebied staan, het is uiteindelijk 2,32 meter geworden. Het was spannend, al is het niet te vergelijken met de situatie in Limburg." De polder bij Waspik is tien jaar geleden ingericht als overloopgebied wanneer er extreem veel water is.
Boer Stan Fleerakkers: "Zoiets verwacht ik wel in de winter, maar absoluut niet in de zomer. De uiterwaarden staan onder water en er kan allerlei troep meedrijven. Dat moet allemaal worden opgeruimd. Ook het kwelwater staat nog hoog."
Waterschap Brabantse Delta berichtte: "Op basis van de ontwikkeling van de waterstanden kunnen we pas in de loop van het weekend zeggen of en wanneer de Overdiepse Polder vol gaat lopen en het water van de Bergsche Maas over de polder heen mee gaat stromen."
Conclusie juli 2021: De buitendijkse uiterwaarden stonden volledig onder water. De Overdiepse Polder zelf bleef ternauwernood droog — 18 cm scheidsmarijn.
https://www.rvo.nl/onderwerpen/pachten-en-pachtovereenkomsten/reguliere-pacht
https://www.rijkswaterstaat.nl/nieuws/archief/2023/06/natuurinclusieve-landbouw-in-de-uiterwaarden-van-pachter-naar-partner
https://www.rvo.nl/onderwerpen/pachten-en-pachtovereenkomsten
https://www.planviewer.nl/imro/files/NL.IMRO.9923.ipUiterwaardenZWV-va01/t_NL.IMRO.9923.ipUiterwaardenZWV-va01.html
🟠Januari 2023 — Hoogwater door aanhoudende regen
De komende dagen zullen veel uiterwaarden van de grote rivieren op meerdere plaatsen onderlopen. Rijkswaterstaat verwacht voorlopig verder geen grote problemen door de hoge waterstanden. Door de vele regenval van de laatste weken staat het water in de Maas en Rijn hoog. De verwachting is dat de Maas zondag bij Maastricht de hoogste waterstand bereikt.
Bij dit hoogwater liepen de uiterwaarden langs de Bergsche Maas bij Waalwijk en Waspik gedeeltelijk onder. 2023 werd overigens het natste jaar ooit gemeten in Nederland.
🟠December 2023 / Januari 2024 — Recordnatte winter, Maas opgeschaald
Sinds 24 december 2023 was de Landelijke Coördinatiecommissie Overstromingsdreiging (LCO) opgeschaald. Ook de Maas ondervond een flinke stijging sinds eind december 2023, met een hoogtepunt in de eerste week van januari 2024.
https://www.planviewer.nl/imro/files/NL.IMRO.0867.bpWWbdrijvnterrein-vo01/t_NL.IMRO.0867.bpWWbdrijvnterrein-vo01_2.1.html
Alle beschikbare capaciteit om water op te slaan, bijvoorbeeld in waterbergingsgebieden en in het grondwater, is op dit moment volledig benut. We hebben die gebieden nodig om het water bij een hoogwaterpiek op te vangen.
https://www.clo.nl/indicatoren/nl142504-aandeel-beschermde-natuurgebieden-in-nederland
De uiterwaarden langs de Bergsche Maas bij Waalwijk stonden in deze periode onder water als buffergebied. Er waren geen grote problemen, mede dankzij de bufferwerking van uiterwaarden.
🔴 Oktober 2025 — Buiten oevers getreden bij Waalwijk, uiterwaarden overstroomd
Het water in de Bergsche Maas staat zo hoog dat de rivier in de buurt van Waalwijk buiten zijn oevers is getreden. De weg op de Zomerdijk en de uiterwaarden in de buurt zijn hierdoor onder water komen te staan. Alle dieren die op de dijk in de wei stonden, zijn naar binnen gehaald. De overstroomde weg is met een barrière afgesloten voor het verkeer.
https://www.rijkswaterstaat.nl/leefomgeving/wetten-regels-en-vergunningen/natuur-en-milieuwetten/soortenbescherming
Waterschap Brabantse Delta: "Het is altijd spannend hoe het loopt, maar het gebeurt wel vaker dat de uiterwaarden onderlopen." De hoogwaterstand heeft te maken met de heftige regenval en westerstorm van afgelopen woensdag. Het was die dag voor het eerst dat alle waterkeringen in het land moesten worden gesloten vanwege de hoge waterstand.
https://climalife.com/nl/omgevingsverordening-voor-noord-brabant-in-nederland/
Dit betreft direct de uiterwaarden bij Waalwijk — de Capelsche uiterwaarden en omgeving stonden in oktober 2025 concreet onder water.
Structurele karakteristiek van het gebied
Buitendijkse gebieden, zoals uiterwaarden, kunnen bij hoge waterstanden onder water lopen. Uiterwaarden worden in Nederland steeds vaker gebruikt — niet alleen voor landbouw, maar ook voor recreatieve doelen. Rijkswaterstaat vertelt gebruikers van uiterwaarden op tijd wanneer er hoogwater is, zodat deze partijen tijdig maatregelen kunnen nemen.
https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR743334/1
Samenvatting: frequentie van inundatie per gebied
Gebied Type overstroming Frequentie Bevestigde jaren Buitendijkse uiterwaarden Bergsche Maas bij Waalwijk/Capelsche uiterwaard Reguliere uiterwaardinundatie Meerdere keren per jaar (herfst/winter) 2021 (zomer), 2023, jan. 2024, okt. 2025 Overdiepse Polder (binnendijks deel) Overloopgebied bij extreme piek boven 2,50m NAP Gemiddeld 1× per 25 jaar Bijna in juli 2021 (2,32m bereikt; drempel 2,50m) Overdiepse uiterwaarden (buitendijks, 180 ha) Reguliere uiterwaardinundatie Meerdere keren per jaar Juli 2021 bevestigd, structureel elk najaar/winter
De consequentie voor de pachtpraktijk
Dit overzicht bevestigt het fundamentele probleem dat in de vorige analyses al naar voren is gekomen, maar nu met concrete data:
De buitendijkse uiterwaarden bij Waalwijk (Capelsche) en Waspik (Overdiepse) staan meerdere keren per jaar onder water, met name in de herfst en winter. Dat betekent:
- Landbouwkundig gebruik is seizoensgebonden beperkt — dit staat ook in het RVB-pachtcontract (beweiden alleen van 1 maart t/m 31 oktober toegestaan).
- Vervuiling door Maaswater — bij elke overstroming spoelt er slib en vervuiling aan (bevestigd door boer Fleerakkers in 2021: "er kan allerlei troep meedrijven").
- Weidevogelbescherming wordt extra kwetsbaar: na het terugtreden van het water in het vroege voorjaar zijn de uiterwaarden ideale broedlocaties voor weidevogels, terwijl pachters dan juist willen beginnen met bewerkingen.
- Rijkswaterstaat bevestigt zelf in de reactienota op zienswijzen bij het Projectbesluit Capelsche uiterwaard: "Niet alle gebruikers van de uiterwaarden zijn actief" betrokken bij de planvorming — een erkenning dat grondgebruikers en natuurdoelen niet automatisch op één lijn zitten.
Kijk met het kritisch knelpunt ook naar de bijgaande nota fauna beheer
Dit is een uitstekend document om de spanning tussen het agrarisch gebruik van de uiterwaarden en de faunabeschermingsverplichtingen te analyseren. Hier is een diepgaande analyse van de Nota Faunabeheer Noord-Brabant (vastgesteld GS 12 april 2022) in relatie tot de Overdiepse en Capelsche uiterwaarden.
Analyse Nota Faunabeheer Noord-Brabant vs. verpachte uiterwaarden Waalwijk
1. Het centrale juridische spanningsveld
De Nota Faunabeheer Noord-Brabant benoemt het kernprincipe van het provinciale beleid als volgt:
"GS hanteren het wettelijke uitgangspunt dat inheemse diersoorten beschermd moeten worden. Hierin wordt ook de intrinsieke waarde van het dier alsook de samenhang binnen een ecosysteem erkend."
Dit "nee, tenzij"-principe botst rechtstreeks met de situatie in de uiterwaarden: de gebieden zijn aangeduid als EHS/NNB (en dus bedoeld als natuur), maar worden door Rijkswaterstaat/Rijksvastgoedbedrijf verpacht als landbouwgrond — waarbij de pachters gewoon bemesten, maaien en beweiden, soms zonder adequate beschermingsmaatregelen voor broedende weidevogels.
2. Wat de Nota zegt over weidevogels specifiek
De Nota maakt een cruciaal onderscheid tussen soortgroepen:
Vogelsoorten (Vogelrichtlijn — artikel 3.1 Wnb)
De nota stelt expliciet dat alle van nature in Nederland voorkomende vogels beschermd zijn onder het Vogelrichtlijn-regime. Weidevogels als de grutto, kievit, tureluur en scholekster vallen hier volledig onder. Voor deze soorten geldt:
"Soorten die binnen het Europese beschermingskader vallen dienen strikter beschermd te worden. Daadwerkelijke aantalsreductie zal dan ook slechts in zeer bijzondere situaties plaatsvinden."
Voor weidevogels betekent dit dat het verstoren van broedende vogels, het vernielen van nesten en het doden van kuikens door agrarische bewerkingen in het broedseizoen formeel verboden handelingen zijn — ook als het pachtcontract dit niet expliciet verbiedt.
Strikt beschermde soorten met afnemende trend
De nota is bijzonder streng voor soorten met een afnemende trend:
"Bij soorten waarbij nu al reeds sprake is van een slechte staat van instandhouding, en waarbij sprake is van een afnemende trend binnen Noord-Brabant, mag worden aangenomen dat vangen of doden hiervan een extra negatief effect op de staat van instandhouding teweeg zal brengen. In een dergelijke situatie zullen GS geen ontheffing voor het doden afgeven."
De grutto staat op de Rode Lijst als kwetsbaar en vertoont een sterke afnemende landelijke trend. Dit betekent dat de Nota feitelijk inhoudt dat verstoring van grutto's in de uiterwaarden door agrarische activiteiten in het broedseizoen vrijwel nooit legaal kan worden ontheven.
3. De rol van de Faunabeheereenheid Noord-Brabant (FBE)
De Nota wijst de FBE Noord-Brabant aan als de centrale uitvoerder en het loket voor faunabeheer:
"De Faunabeheereenheid Noord-Brabant is de aangewezen instantie voor de uitvoering van het faunabeleid in het landelijk gebied van de provincie Noord-Brabant. De basis hiervoor vormt het faunabeheerplan dat voorziet in een samenhangende aanpak van het beheer van in het wild levende populaties dieren."
Cruciaal: het faunabeheerplan van de FBE moet dus ook betrekking hebben op de uiterwaarden bij Waalwijk/Waspik. Als de pachters aldaar activiteiten uitvoeren die weidevogels verstoren, dan is dat:
- ofwel gedekt door het faunabeheerplan (wat onwaarschijnlijk is voor broedseizoenverstoringen),
- ofwel een overtreding van de Wet natuurbescherming.
De handhaving ligt bij de Omgevingsdienst Brabant Noord (ODBN):
"De omgevingsdienst Brabant Noord (ODBN) voert sinds medio 2013 de ontheffingverlening en het toezicht en handhaving op het faunabeheer uit namens Gedeputeerde Staten."
4. De schadevergoedingsregeling als perverse prikkel
De Nota bevat een bepaling die direct relevant is voor de pachtpraktijk in de uiterwaarden:
"Uitgangspunt is dat gedurende de periode dat de jacht is geopend op een betreffende soort, de grondgebruiker niet in aanmerking kan komen voor een tegemoetkoming van schade."
En voor vrijgestelde soorten:
"Bij vrijstellingen geldt dan ook dat de belanghebbende en degene die gebruik mag maken van de vrijstelling zelf verantwoordelijk zijn voor schadepreventie."
Dit heeft een belangrijke implicatie: als een pachter in de uiterwaarden ganzen of andere vogels als schadeveroorzakers aanmerkt en daarvoor bestrijding wil toepassen, moet hij aantonen dat preventieve maatregelen zijn getroffen én dat er sprake is van ernstige schade (minimaal €250 per geval). Simpelweg maaien of ploegen om "schade" te voorkomen is geen grond voor ontheffing.
5. De ganzenproblematiek: specifiek beleid voor uiterwaarden
De Nota bevat een opmerkelijk specifiek gegeven voor de uiterwaarden: zes rust- en foerageergebieden voor overwinterende ganzen zijn door de provincie aangewezen, waaronder:
"Beerse Overlaat en Uiterwaarden Ooijen en Megen"
De Overdiepse en Capelsche uiterwaarden zijn niet in deze lijst opgenomen. Dit heeft twee consequenties:
- In de winter kunnen ganzen in de uiterwaarden bij Waalwijk in principe worden verjaagd (buiten de aangewezen foerageergebieden gelden de extra beschermingsmaatregelen niet).
- Tegelijkertijd betekent dit dat de provincie de winterfunctie van deze uiterwaarden voor vogels onvoldoende heeft erkend in haar ganzenbeleid — een lacune.
6. Wat ontbreekt en wat is het kritische knelpunt
Het meest zorgwekkende is wat de Nota niet regelt voor de specifieke situatie van de uiterwaarden:
A. Geen specifiek weidevogelbeheerbeleid voor buitendijkse rijksgronden
De Nota gaat uitgebreid in op schadebestrijding, populatiebeheer en jacht, maar heeft geen specifiek beleidskader voor de situatie waarbij rijksgronden met een NNB-aanduiding worden verpacht als landbouwgrond. Er is geen uitzondering, geen aanvullend kader en geen bijzondere toezichtregime voor deze categorie gronden.
B. Toezicht is risicogericht maar de uiterwaarden worden niet als prioriteit aangemerkt
"Het toezicht wordt risicogericht uitgevoerd, op basis van prioriteiten die volgen uit het faunabeleid."
In de praktijk betekent dit dat de ODBN pas controleert als er een melding of aanwijzing is. Systematisch toezicht op of pachters in de uiterwaarden het broedseizoen respecteren, vindt vermoedelijk niet plaats.
C. De zorgplicht geldt altijd — ook zonder handhaving
Ongeacht het gebrek aan actief toezicht: de zorgplicht (artikel 1.11 Omgevingswet, opvolger artikel 2 Flora- en faunawet) geldt voor iedere gebruiker van de grond. Een pachter die in april of mei maait zonder te controleren op aanwezige nesten of kuikens overtreedt de wet, ook als hij daar nooit op gecontroleerd wordt.
7. Synthese: wat betekent dit voor de Overdiepse en Capelsche uiterwaarden?
Aspect Situatie Beoordeling Weidevogels juridisch beschermd? Ja, Vogelrichtlijn + Omgevingswet Absoluut Bescherming opgenomen in pachtcontract? Niet standaard, afhankelijk van contract Knelpunt Handhaving actief? Risicogericht, niet systematisch Lacune Faunabeheerplan van toepassing? Ja, FBE Noord-Brabant Te controleren Schadevergoeding voor weidevogels als "schade"? Niet toepasselijk (beschermde soorten) Klopt Ganzenrust- en foerageergebied? Nee, niet aangewezen Lacune in ganzenbeleid Provinciaal beleidsbelang erkend? Ja, NNB-aanduiding Maar handhaving ontbreekt
8. Aanbevolen acties op basis van de Nota
Op grond van de Nota Faunabeheer Noord-Brabant zijn er concrete aanknopingspunten om de problematiek aan te kaarten:
Bij de FBE Noord-Brabant — vraag op welke wijze het geldende faunabeheerplan voorziet in bescherming van broedende weidevogels in de uiterwaarden langs de Bergsche Maas. Contact: faunabeheereenheid.nl/Noord-Brabant
Bij de ODBN — dien een melding in van vermoedelijke overtreding van de zorgplicht als er concrete aanwijzingen zijn dat in het broedseizoen wordt gemaaid of geploegd zonder nestcontrole. Contact: odbn.nl / 088 – 369 03 00
Bij Gedeputeerde Staten Noord-Brabant — vraag via een formeel verzoek om aanwijzing van de uiterwaarden bij Waalwijk als rust- en foerageergebied voor ganzen (winterperiode), en om opname van weidevogelbeheer als voorwaarde in de pachtcontracten voor NNB-gronden. Contact: 073 – 681 28 12
Bij het Rijksvastgoedbedrijf — vraag via WOO-verzoek of de geldende pachtcontracten voor de Bergsche Maas-percelen een weidevogelbeheerclausule bevatten en of dit verplicht is gesteld bij de meest recente uitgifte. Contact: 1400 / rijksvastgoedbedrijf.nl
Zoek diepgravend specifiek de laatste stand over het bestemmingsplan Overdiepse- en Capelsche uiterwaarden gemeente Waalwijk
Nu heb ik alle benodigde informatie voor een diepgravend en specifiek overzicht. Hier is de volledige analyse.
Bestemmingsplan Overdiepse & Capelsche uiterwaarden — Laatste stand gemeente Waalwijk
1. Juridisch kader: van bestemmingsplan naar omgevingsplan
Het omgevingsplan vervangt de bestemmingsplannen. Dit is gebeurd toen de Omgevingswet in werking trad op 1 januari 2024. Gemeente Waalwijk heeft nu één omgevingsplan voor de hele gemeente. Hierin staan de regels die eerder in bestemmingsplannen stonden, maar ook andere regels over de leefomgeving.
Dit is een cruciaal gegeven: de bestemmingsplannen bestaan formeel niet meer als zodanig — ze zijn van rechtswege opgegaan in het omgevingsplan van gemeente Waalwijk. De inhoud van de oude bestemmingsplannen blijft echter integraal gelden totdat de gemeente het omgevingsplan actief herziet.
2. Het moederplan: Bestemmingsplan Buitengebied Waalwijk
Het geldende planologische regime voor beide uiterwaarden is afkomstig uit het Bestemmingsplan Buitengebied van gemeente Waalwijk, vastgesteld door de gemeenteraad op 9 december 2010, met als identificatienummer NL.IMRO.0867.bpbuitengebied-va01.
Het plangebied omvat het gehele gemeentelijke grondgebied voor zover dat in grote lijnen buiten de bestaande woonkernen van Waalwijk, Sprang-Capelle en Waspik is gelegen. De Overdiepse Polder is uitdrukkelijk buiten het plangebied van het bestemmingsplan Buitengebied gelaten. Het plangebied van de Overdiepse Polder staat alleen indicatief op de kaart Water 1. Voor de meeste ontwikkelingsgebieden — waaronder de Overdiepse Polder — was een actueel afzonderlijk bestemmingsplan beschikbaar.
Dit is een fundamentele bevinding: de Overdiepse uiterwaarden (deels) zijn niet volledig in het algemene bestemmingsplan Buitengebied geregeld, maar in een afzonderlijk specifiek plan.
3. Overdiepse Polder: eigen bestemmingsplan "Ruimte voor de Rivier"
Voor de Overdiepse Polder is in het kader van het project "Ruimte voor de Rivier" een apart inrichtingsplan en bestemmingsplan opgesteld. De gemeente Waalwijk stond voor een ruimtelijke opgave waarbij de onderste laag — natuur, landschap en cultuurhistorie — leidend is voor de mogelijkheden voor de bovenste lagen. Het op basis van actuele natuur-, landschaps- en cultuurhistorische waarden onderscheiden van gebiedsbestemmingen is daarbij het uitgangspunt.
De Overdiepse Polder is dus planologisch gefaseerd geregeld: eerst het project Ruimte voor de Rivier (inrichting als retentiegebied met terpboerderijen), daarna inpassing in het reguliere buitengebiedplan. In 2015 is nog een omgevingsvergunning vastgesteld voor "opritten terpen 1 t/m 7 en 9 Overdiepse polder" en een "omgevingsvergunning Overdiepsekade 5a te Waspik", wat aantoont dat er daarna nog bouwactiviteiten op basis van dat specifieke plan zijn vergund.
4. Capelsche uiterwaarden: bestemmingen in het Buitengebiedplan
Deelgebied 1 van het bestemmingsplan Buitengebied omvat het noordelijk deel van het buitengebied, vanaf de A59 en Waspikse Dijk tot aan de Bergsche Maas — met name de overwegend agrarische polders en uiterwaarden. Het gebied biedt ruimte aan in het rivierlandschap voorkomende weidevogels en soms ook wintergasten.
De uiterwaarden in dit gebied krijgen in het bestemmingsplan Buitengebied in principe twee mogelijke bestemmingen toegewezen:
Bestemming "Agrarisch met waarden" — voor de gronden die hoofdzakelijk in agrarisch gebruik zijn. Ter plaatse is de enkelbestemming "Agrarisch met waarden" van toepassing. De gemeenteraad heeft dit op 9 december 2010 vastgesteld. Binnen deze bestemming zijn diverse functieaanduidingen mogelijk, waaronder wijzigingsbevoegdheden voor het college van burgemeester en wethouders.
Bestemming "Waterstaat - Uiterwaarden" — als dubbelbestemming bovenop de andere bestemmingen. De voor "Waterstaat - Uiterwaarden" aangewezen gronden zijn, behalve voor de andere daar voorkomende bestemming, mede bestemd voor de afvoer en doorstroming van rivierwater. Op of in deze bestemming mogen uitsluitend bouwwerken tot een maximale bouwhoogte van 3 meter worden gebouwd voor de aanleg en het onderhoud van de waterstaatswerken. Afwijking is mogelijk na schriftelijk advies van de beheerder van de waterkering.
5. Beleidsuitgangspunten voor de uiterwaarden (planologie)
De gemeente Waalwijk hanteert als beleidsuitgangspunt dat de onderste laag — natuur, landschap en cultuurhistorie — leidend is voor de mogelijkheden van bovenste lagen. Op basis van de gebiedsaccenten en de waardenkaart worden twee hoofdgroepen gebiedsbestemmingen onderscheiden: Natuur en Agrarisch gebied. Afhankelijk van de voorkomende waarden wordt de bestemmingsnaam van de agrarische bestemming uitgebreid met de soort voorkomende waarden: natuur-, landschaps- en cultuurhistorische waarden, of combinaties daarvan.
Voor de Capelsche uiterwaarden specifiek erkent de gemeente: grote delen van de uiterwaarden van de Bergsche Maas en de Binnenpolder Capelle zijn aangeduid als Ecologische Hoofdstructuur. De uiterwaarden bestaan voornamelijk uit vochtig schraalland en moeras, waardoor het gebied interessant is voor moerasvogels, weidevogels en lokaal struweelvogels. De binnenpolder Capelle bestaat uit vochtig schraalland en kleine stukken elzenbroekbos en moeras, met elzenhagen en rietkragen.
6. Capelsche uiterwaard: Projectbesluit 2025 (meest recente juridische status)
Dit is de meest actuele juridische ontwikkeling:
De plannen voor de Capelsche uiterwaard zijn besproken met gemeente Waalwijk, provincie Noord-Brabant en Waterschap Brabantse Delta. Ook zijn bij grondgebruikers en andere belanghebbenden relevante informatie en aandachtspunten opgehaald. Het slagenlandschap is van cultuurhistorisch belang en geniet provinciale bescherming — hier is rekening mee gehouden in het ontwerp. Het definitieve Projectbesluit is vastgesteld en gepubliceerd in de Staatscourant. Het werk moet uiterlijk december 2027 zijn uitgevoerd.
Dit Projectbesluit van Rijkswaterstaat op grond van de Omgevingswet heeft de status van een ruimtelijk besluit en treedt in de plaats van of wijzigt het gemeentelijke omgevingsplan voor die gronden. Het is daarmee de meest actuele laag boven op het bestemmingsplan Buitengebied.
7. Overzicht: bestemmingen per gebied
Gebied Planologisch instrument Bestemming Status Overdiepse Polder (Waspik) Afzonderlijk bp Ruimte voor de Rivier + bp Buitengebied Waterberging/retentie; terpboerderijen agrarisch Onherroepelijk; nu onderdeel omgevingsplan Overdiepse uiterwaarden (buitendijks) Bp Buitengebied NL.IMRO.0867.bpbuitengebied-va01 Agrarisch met waarden + Waterstaat-Uiterwaarden (dubbelbestemming) Opgegaan in omgevingsplan 1-1-2024 Capelsche uiterwaarden Bp Buitengebied + Projectbesluit RWS april 2025 Agrarisch met waarden / EHS-natuur + dubbelbestemming water; oeverzone wordt natuur Projectbesluit onherroepelijk na beroepstermijn 20 mei 2025
8. Hoe de bestemmingen nu bekijken?
Omdat de plannen per 1-1-2024 zijn opgegaan in het omgevingsplan, is de actuele raadpleging via:
Omgevingsloket → Regels op de kaart: omgevingswet.overheid.nl — zoek op adres of perceel in de Overdiepsekade/Capelsche polder-zone. Hier ziet u welke bestemmingen (nu: "functies") gelden.
Ruimtelijkeplannen.nl: het historische bestemmingsplan Buitengebied (NL.IMRO.0867.bpbuitengebied-va01) is nog raadpleegbaar voor de planregels en verbeelding.
Platformparticipatie.nl/bergschemaas: de projectstukken van het Rijkswaterstaat Projectbesluit Capelsche uiterwaard, inclusief de reactienota op de 7 ingediende zienswijzen.
9. Kritisch knelpunt: bestemming versus gebruik
De kern van het juridische probleem dat uit alle bronnen naar voren komt: het gebied omvat overwegend agrarische polders en uiterwaarden. Echte natuurterreinen komen in dit gebied nauwelijks voor, terwijl de gebieden tegelijkertijd als EHS zijn aangeduid. De bestemming "Agrarisch met waarden" legaliseert het agrarisch gebruik, terwijl de provinciale NNB-aanduiding eigenlijk natuur beoogt. Dit is de planologische spanning die bij de Rijkswaterstaat-verpachting aan de orde is.
Voor handhaving of aanpassing is een WOO-verzoek bij gemeente Waalwijk (afdeling Ruimtelijke Ordening, 0416 – 683 000, via waalwijk.nl) of bij de provincie Noord-Brabant (073 – 681 28 12) de meest directe route om de actuele plankaart en planregels voor de specifieke percelen op te vragen.
Graag meer info over het Ecologische Hoofdstructuur (EHS/NNN) en specifiek voor de Overdiepse uiterwaarden en Capelsche uiterwaarden beide gemeente Waalwijk en in Provincie Noord-Brabant. Graag ook de juiste contacten in deze organisaties wat er in de gemeente en provincieverordeningen staan
Nu heb ik voldoende informatie om een uitgebreid en goed gedocumenteerd overzicht te maken. Laat me dit duidelijk structureren.Hier is een uitgebreid overzicht van alles wat u moet weten over de EHS/NNN-status van de Overdiepse en Capelsche uiterwaarden, de relevante regels en de juiste contactpersonen.
EHS/NNN-status: Overdiepse en Capelsche uiterwaarden
Wat is het NNB (Natuurnetwerk Brabant)?
Het Natuur Netwerk Brabant (NNB) is een samenhangend netwerk van natuurgebieden en landbouwgebieden met natuurwaarden van (inter-)nationaal belang, zoals de bossen, heide en vennen, stuifduinen, schraalgraslanden, rivieren en beken. Het doel is het veiligstellen van ecosystemen en het realiseren van leefgebieden met goede condities voor de biodiversiteit. De bescherming vindt plaats via de ruimtelijke vastlegging van de grenzen van het NNB in de Omgevingsverordening Noord-Brabant.
De Bergsche Maas-uiterwaarden in het NNB
Grote delen van de uiterwaarden van de Bergsche Maas bij Waalwijk, Sprang-Capelle en Waspik zijn aangeduid als Ecologische Hoofdstructuur (EHS/NNB). De uiterwaarden bestaan voornamelijk uit vochtig schraalland en moeras. Hierdoor is het gebied interessant voor moerasvogels, weidevogels en lokaal struweelvogels.
De nabijgelegen Gansooiense Uiterwaard bij Waalwijk illustreert het belang van het gebied: het is een broedgebied voor weidevogels als de grutto, kievit en verschillende steltlopers.
Capelsche Uiterwaard: recente ontwikkelingen (2024–2025)
Rijkswaterstaat wil de Bergsche Maas op 2 plekken natuurvriendelijker inrichten. In de Capelsche uiterwaard bij Waalwijk worden beschutte oevergeulen aangelegd over een totale lengte van 2,5 km. Daarnaast wordt een 1,4 km lange getijdengeul aangelegd in het westelijke deel, plus een overstromingsvlakte van 20 ha.
Het definitieve Projectbesluit voor de Capelsche uiterwaard is vastgesteld en heeft ter inzage gelegen van 9 april tot 20 mei 2025. In die periode was het mogelijk beroep in te stellen bij de Raad van State.
De regelgeving: provincie en gemeente
Omgevingsverordening Noord-Brabant (provinciaal niveau)
Vanuit de Omgevingswet moet de provincie een omgevingsverordening vaststellen. In de omgevingsvisie staat wat de provincie wil bereiken. De regels staan in de Omgevingsverordening Noord-Brabant.
De kern voor de uiterwaarden: In de Omgevingsverordening Noord-Brabant is voorgeschreven dat een omgevingsplan gelegen binnen het NNB gericht moet zijn op bescherming en ontwikkeling van de natuur. Op welk type natuur de voorschriften gericht moeten zijn, is niet in de verordening zelf geregeld maar in het door Gedeputeerde Staten vastgestelde Natuurbeheerplan.
In december 2024 hebben Provinciale Staten de wijziging van de Omgevingsverordening Noord-Brabant vastgesteld. Alle grond binnen het NNB behoudt de al aanwezige planologische bescherming. Deze bescherming is belangrijk omdat de provincie mogelijk extra natuur- en waterdoelen moet behalen.
Natuurbeheerplan Noord-Brabant
De kaart van het Natuurbeheerplan bestaat uit: de beheertypenkaart (actueel voorkomende natuur, grondslag voor beheersubsidie), de ambitiekaart (gewenst eindbeeld van het NNB) en kaartlagen voor agrarisch natuurbeheer. Beheerders kunnen wijzigingen indienen via natuurbeheerplan@brabant.nl.
In de Aanpak Landelijk Gebied (ALG), vastgesteld in februari 2025, richt de provincie zich op het versnellen van de uitvoering in gebieden waar dit voor doelbereik op de Vogel- en Habitatrichtlijn en de Kaderrichtlijn Water het hardst nodig is.
Gemeente Waalwijk: omgevingsplan
Het omgevingsplan vervangt de bestemmingsplannen. Dit is gebeurd toen de Omgevingswet in werking trad op 1 januari 2024. Gemeente Waalwijk heeft nu 1 omgevingsplan voor de hele gemeente, met de regels die eerder in bestemmingsplannen stonden plus andere regels over de leefomgeving.
Relevante bescherming voor weidevogels in de regelgeving
In de Omgevingsverordening Noord-Brabant staan de provinciale regels voor bescherming van natuur in Brabant — zowel voor Natura 2000-gebieden als in het wild levende dieren. In het wild levende dieren kunnen schade of overlast veroorzaken. De Faunabeheereenheid stelt voor populatiebeheer, schadebestrijding en jacht een Faunabeheerplan op. Het provinciale uitvoeringsbeleid voor het faunabeheer is vastgelegd in de Omgevingsverordening en de Nota faunabeheer Noord-Brabant.
Overzicht contactpersonen
Hier vindt u de juiste contactpunten voor dit dossier:
Provincie Noord-Brabant
Afdeling Contact Onderwerp Ons Loket (Provinciehuis) 073 – 681 28 12 Natuur, NNB, Omgevingsverordening Natuurbeheerplan natuurbeheerplan@brabant.nl Wijzigingen beheertypenkaart, ambitiekaart Omgevingsverordening online brabant.nl/omgevingsverordening Regels op de kaart bekijken
Rijkswaterstaat
Afdeling Contact Onderwerp Algemeen 0800-8002 (gratis) Uiterwaarden, pacht, waterbeheer Kantoor Den Bosch Magistratenlaan 82 Afspraken inzien projectbesluiten Capelsche uiterwaard (project) samenwerkenaanriviernatuur.nl KRW-maatregelen Bergsche Maas Pacht uiterwaarden Maas (RVB) Postbus.RVB.Maas.2019@rijksoverheid.nl Specifieke pachtpercelen
Gemeente Waalwijk
Afdeling Contact Onderwerp Algemeen waalwijk.nl Omgevingsplan, vergunningen Burgemeester & Wethouders Via secretaresses (via website) Beleidsmatige vragen Procedures Omgevingswet 070 – 456 96 07 (ministerie I&W) Projectbesluiten, zienswijzen
Rijksvastgoedbedrijf
Contact Onderwerp 1400 (telefonisch) Pacht, verpachting uiterwaarden biedboek.nl Actueel pachtaanbod
Conclusie in het kort
De uiterwaarden bij Waspik en Waalwijk vallen onder het Natuurnetwerk Brabant (NNB), de opvolger van de EHS. Dit betekent:
- Planologische bescherming via de Omgevingsverordening Noord-Brabant — het omgevingsplan van gemeente Waalwijk moet de natuur beschermen en ontwikkelen.
- Soortenbescherming via de Omgevingswet (inclusief Vogelrichtlijn) — weidevogels als grutto en kievit zijn beschermd, ongeacht de pachtovereenkomst.
- Faunabeheerplan van de Faunabeheereenheid Noord-Brabant regelt beheer van in het wild levende dieren.
- Spanning: de gebieden zijn op papier natuur (NNB), maar worden deels als landbouw verpacht — een knelpunt dat door de provincies én Rijkswaterstaat erkend wordt maar nog niet is opgelost.
Het Natuurbeheerplan is het meest concrete instrument om te controleren welk beheertype voor een specifiek perceel geldt — dit is via brabant.nl/omgevingsverordening te raadplegen op de kaart.
Kijk na of de pachters in deze uiterwaard gebieden de weidevogel moet beschermen aangezien eigenlijk deze gebieden als natuurgebied zijn aangeduid
Hier is een uitgebreid overzicht van de situatie rond weidevogelbescherming in de verpachte uiterwaarden bij Waspik.
De kern van het probleem: natuur op papier, landbouw in de praktijk
Rijkswaterstaat verpacht een deel van hun uiterwaarden als landbouwgrond, terwijl het op papier is aangewezen als natuur. De praktijk is weerbarstiger: Rijkswaterstaat beheert 4.600 hectare niet als natuur maar als boerenland. De buitendijkse gronden worden verpacht aan boeren, die hier ook mogen bemesten. De gezamenlijke provinciebesturen — waaronder Noord-Brabant — hebben de verantwoordelijke ministers gevraagd om die praktijk ongedaan te maken.
De uiterwaarden van de Bergsche Maas bij Waspik zijn grotendeels aangeduid als Ecologische Hoofdstructuur (EHS/NNN). De uiterwaarden bestaan voornamelijk uit vochtig schraalland en moeras, waardoor het gebied interessant is voor moerasvogels, weidevogels en lokaal struweelvogels.
Zijn weidevogelbeschermende voorwaarden in de pachtcontracten opgenomen?
Dit is precies waar de schoen wringt. Er zijn twee niveaus te onderscheiden:
1. Wat soms contractueel wél geregeld is
In sommige pachtcontracten voor weidevogelgebied staat de bepaling: "Indien het pachtobject is gelegen in weidevogelgebied, zal de pachter het pachtobject in de rustperiode van 1 maart tot 15 juni niet bewerken. Gedurende deze rustperiode is beweiding wel toegestaan, mits de op het pachtobject aanwezige nesten van bescherming worden voorzien."
Dit is echter een contractuele bepaling die per perceel en per uitgifte verschilt en niet automatisch van toepassing is.
2. Wat structureel ontbreekt
De huidige regelgeving staat meer natuurinclusieve landbouw in de uiterwaarden soms in de weg. Omgevingsmanager Koen Grob van Rijkswaterstaat: "Die kaders zeggen op dit moment dat de hoogste bieder een perceel krijgt toegewezen." Criteria als kwaliteit van beheerplannen en toegevoegde waarde voor gebieds- en natuurontwikkeling worden nog niet meegeteld. Natuurinclusieve landbouwers vissen daardoor vaak achter het net.
Wat zegt de wet? (wettelijke verplichtingen voor de pachter)
Ongeacht wat er in het pachtcontract staat, gelden er wettelijke verplichtingen op basis van de Omgevingswet (voorheen: Wet natuurbescherming):
Het soortenbeschermingsrecht regelt de bescherming van individuele planten- en diersoorten tegen bepaalde schadelijke handelingen, zoals het verstoren van broedende vogels. De Vogelrichtlijn bevat beschermingsverplichtingen voor alle in het wild levende vogelsoorten.
Doet u werkzaamheden in de natuur en krijgt u te maken met een soort die in het wild leeft? Dan moet u zich houden aan regels, zoals de zorgplicht. Dit betekent dat u rekening houdt met in het wild levende soorten en hun leefomgeving.
Weidevogels zoals de grutto, kievit, tureluur en scholekster zijn beschermde vogelsoorten. Maaien of ploegen in het broedseizoen zonder beschermende maatregelen is daarmee verboden, ook als het pachtcontract dit niet expliciet noemt.
Wat ontbreekt er en wat zeggen de provincies?
De gezamenlijke provinciebesturen vragen de verantwoordelijke ministers om alle buitendijkse rijksgronden met een label "natuur" ook echt als natuur te beheren. De huidige boerenpachters zouden de kans moeten krijgen om het natuurbeheer langs de rivieren uit te voeren. "Zo investeren we in robuuste, veerkrachtige natuur die tegen een stootje kan."
Samenvatting en conclusie
Vraag Antwoord Zijn de uiterwaarden Waspik aangeduid als natuur? Ja, EHS/NNN-bestemming Verpacht Rijkswaterstaat ze toch als landbouw? Ja, via het Rijksvastgoedbedrijf Moeten pachters weidevogels beschermen? Ja, op basis van Omgevingswet (zorgplicht + Vogelrichtlijn), ongeacht het contract Staat weidevogelbeheer altijd in het pachtcontract? Nee, dit is afhankelijk van het specifieke contract; dit is een wezenlijk knelpunt Erkennen Rijk en provincies dit probleem? Ja, maar er is nog geen structurele oplossing
Praktische aanbeveling: Als u wilt controleren of de huidige pachters voor de percelen bij Waspik daadwerkelijk weidevogelbeschermingsbepalingen in hun contract hebben, kunt u via een WOO-verzoek (Wet open overheid) de pachtcontracten opvragen bij het Rijksvastgoedbedrijf. Ook de provincie Noord-Brabant heeft als bevoegd gezag voor natuur en soortenbescherming een handhavingsrol en is aanspreekbaar op de situatie.
Zoek uit aan wie Rijkswaterstaat in de Uiterwaarden overdiepsepolder Waspik landbouw weidegebied worden verhuurd/verpacht hebben. Deze uiterwaarden aan de Bergsche Maas zijn in de winter niet te gebruiken omdat het een overloopgebied is voor de rivier de Maas.
Hier is een overzicht van wat ik heb kunnen achterhalen over de verpachting van de uiterwaarden bij de Overdiepsepolder in Waspik.
Wie verpacht en hoe werkt het?
Rijkswaterstaat verhuurt, verpacht of verkoopt grond niet rechtstreeks aan derden. Als zij grond willen verpachten, gaat dat via het Rijksvastgoedbedrijf (RVB), onderdeel van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Het Rijksvastgoedbedrijf verpacht agrarische gronden aan agrarische bedrijven en particulieren — zoals hoogwaardige landbouwgrond, uiterwaarden of weilanden — zowel van het RVB zelf als van andere beheerders zoals Rijkswaterstaat of Defensie.
De specifieke kavels bij Waspik / Overdiepsepolder
Het Rijksvastgoedbedrijf bood 11 kavels langs het Julianakanaal, de rivier de Maas en de Bergsche Maas aan in geliberaliseerde pacht. In totaal ging het om circa 160 hectare met de bestemming agrarisch met waarden, en percelen met de bestemming natuur waarbij agrarisch medegebruik is toegestaan.
Kavel 11 is gelegen ter hoogte van de Overdiepse Polder te Waspik en is circa 30,8 hectare groot. De contactpersoon voor deze procedure was bereikbaar via: Postbus.RVB.Maas.2019@rijksoverheid.nl
Wie zijn de pachters? (openbare informatie)
De namen van de individuele pachters worden door het RVB niet openbaar gemaakt na gunning. De procedure is openbaar en transparant via Biedboek.nl, maar de winnende inschrijvers zijn niet te vinden in publieke bronnen. Agrarische gronden worden aangeboden via openbare inschrijving op het biedboek van het Rijksvastgoedbedrijf.
In de praktijk verpacht Rijkswaterstaat een deel van de uiterwaarden als landbouwgrond, terwijl het op papier is aangewezen als natuur. De huidige verpachting van buitendijkse natuur aan de landbouw levert de staatskas naar schatting 5 miljoen euro per jaar op.
Wat zijn de pachtvoorwaarden in de uiterwaarden?
De pachter wordt gewezen op de buitendijkse ligging van het perceel. De pachter verklaart ermee bekend te zijn dat het verpachte door overstroming kan onderlopen en dat vanwege slibafzetting een verhoogde kans bestaat op het ontstaan van verontreiniging. De pachter vrijwaart de verpachter van aansprakelijkheid voor eventuele negatieve gevolgen voor zijn bedrijfsvoering. Beweiden is alleen toegestaan in de periode van 1 maart tot en met 31 oktober.
Wat kunt u doen om de pachternamen te achterhalen?
Omdat de namen van individuele pachters niet openbaar worden gepubliceerd, zijn er twee manieren:
- WOB/WOO-verzoek indienen bij het Rijksvastgoedbedrijf (via rijksvastgoedbedrijf.nl) — vraag om de pachtovereenkomsten voor de percelen langs de Bergsche Maas bij Waspik.
- Direct contact opnemen met het RVB Sectie Agrarisch Gebruik via Postbus.RVB.Maas.2019@rijksoverheid.nl of telefonisch via 1400.
- Het Kadaster kan eigendoms- en gebruiksrechten van specifieke percelen tonen — met de kadastrale perceelnummers van de Overdiepsepolder kunt u daar opvragen wie gebruiksrecht heeft.